Koppen: de huidige regels en richtlijnen
Koppen hoort nog steeds bij voetbal, maar de regels eromheen zijn snel veranderd, vooral voor kinderen in Engeland. Dit zeggen de spelregels, dit eist de FA nu bij jeugdwedstrijden en dit vraagt haar richtlijn van volwassenenteams op de training.
Het korte antwoord
De spelregels staan koppen op elk niveau nog steeds toe. In Engeland bouwt de FA bewust koppen in wedstrijden van het amateurjeugdvoetbal af: in het seizoen 2026-27 is het verboden van onder 7 tot en met onder 11, met een indirecte vrije schop als straf. Bij onder 12 komt koppen terug. Op de training wordt amateurteams van volwassenen aangeraden kopoefeningen te beperken tot 10 kopballen in één training per week, en profclubs tot 10 krachtige kopballen per week. In wedstrijden is er voor volwassenen geen beperking.
Wat de spelregels zeggen
De IFAB-spelregels, die wereldwijd gelden, verbieden koppen niet. Een kopbal is op elke leeftijd een geldige manier om de bal te spelen, tenzij het reglement van een competitie iets anders zegt. Twee verwante punten komen vaak voorbij. Een hoge trap vlak bij het hoofd van een tegenstander kan worden bestraft als gevaarlijk spel. En een keeper mag een kopbal van een teamgenoot terug oppakken, wat bij een bewuste terugspeelbal met de voet niet mag.
Nationale bonden kunnen eigen regels voor jeugdvoetbal vaststellen. Zo werkt het Engelse kopverbod bij de jeugd. Ook kleine vormen hebben eigen regels. Veel competities 5-mansvoetbal hebben een hoofdhoogteregel, die gaat over hoe hoog de bal mag komen en niet over koppen. Zie daarvoor de hoofdhoogteregel.
Jeugdvoetbal in Engeland
De FA maakte in 2024 bekend dat bewust koppen in aangesloten wedstrijden van het amateurjeugdvoetbal, inclusief competities, clubs en schoolvoetbal, over drie seizoenen zou worden afgebouwd:
| Seizoen | Leeftijdsgroepen zonder bewust koppen in wedstrijden |
|---|---|
| 2024-25 | Onder 7 tot onder 9 |
| 2025-26 | Onder 7 tot onder 10 |
| 2026-27 | Onder 7 tot onder 11 |
Zo werkt het op het veld:
- Een bewuste kopbal wordt bestraft met een indirecte vrije schop voor het andere team, genomen waar de kopbal plaatsvond.
- Kopt een speler de bal bewust in het eigen strafschopgebied, dan wordt de indirecte vrije schop genomen op de lijn van het strafschopgebied het dichtst bij de plek waar het gebeurde.
- Voor één bewuste kopbal is er geen gele kaart. Een speler die het blijft doen, kan een gele kaart krijgen voor herhaalde overtredingen.
- Toevallig contact tussen de bal en het hoofd van een speler is geen overtreding.
Koppen wordt ingevoerd bij onder 12, als kinderen naar de middelbare school gaan. De trainingsrichtlijn voor kinderen in Engeland heeft sinds 2020 koppen op de training geschrapt voor de jongste leeftijdsgroepen en voert het geleidelijk in van onder 12 tot onder 16. Onze gids over vanaf welke leeftijd kinderen kunnen voetballen legt de leeftijdsgroepen uit.
Richtlijnen voor volwassenenvoetbal
In juli 2021 publiceerden de FA, de Premier League en andere voetbalorganisaties in Engeland een koprichtlijn voor volwassenenvoetbal, geldig vanaf het seizoen 2021-22. Die gaat alleen over trainingen. Wedstrijden zijn niet beperkt.
- Profvoetbal: niet meer dan 10 krachtige kopballen per trainingsweek. Krachtige kopballen zijn kopballen na een lange pass van meer dan 35 meter, of uit voorzetten, hoekschoppen en vrije schoppen.
- Amateurvoetbal voor volwassenen: kopoefeningen beperkt tot 10 kopballen per training, in slechts één training per week met kopoefeningen. Dit geldt voor mannenclubs tot en met Step 5 van het National League System en voor vrouwenclubs op niveau 3 en lager.
- Spelers wordt gevraagd zelf bij te houden hoeveel ze koppen.
Trainers worden aangemoedigd oefeningen met minder kracht te gebruiken: de bal bijvoorbeeld aangooien voor een kopbal in plaats van hem te trappen. De limieten zijn een welzijnsmaatregel, en de organisaties zeiden dat ze die zouden herzien als er nieuw onderzoek komt.
Schotland, Wales, Noord-Ierland, Ierland en andere landen hebben eigen richtlijnen, en de jeugdregels verschillen per land. Vraag het na bij je nationale bond of competitie.
Waarom de regels veranderden
Onderzoek onder voormalige profspelers, waaronder een onderzoek van de University of Glasgow uit 2019 dat 7.676 voormalige Schotse profspelers vergeleek met 23.028 vergelijkbare mensen uit de bevolking, vond dat zij vaker overleden aan neurodegeneratieve ziekten zoals dementie. In dat onderzoek overleed 1,7% van de oud-spelers met een neurodegeneratieve ziekte als belangrijkste oorzaak, tegenover 0,5% van de vergelijkingsgroep. Onderzoekers kunnen nog niet zeggen hoeveel daarvan door koppen komt en hoeveel door andere klappen op het hoofd, maar herhaald koppen is de hoofdverdachte. Voetbalorganisaties vonden het verstandig om koppen uit voorzorg te beperken, vooral voor kinderen, zolang het onderzoek doorloopt.
Voor een recreatieve speler van 5-mansvoetbal is koppen sowieso een klein deel van het spel. De grotere risico's voor het hoofd in het amateurvoetbal zijn botsende hoofden, ellebogen en vallen.
Hoofdletsel tijdens een wedstrijd
De hersenschuddingsrichtlijn van de FA voor amateurvoetbal is samen te vatten als "If in doubt, sit them out": bij twijfel eruit. Een speler die mogelijk een hersenschudding heeft, stopt meteen met spelen en komt die dag niet meer terug, ook niet als hij zegt dat hij zich prima voelt.
Bel 999 als een speler na een klap op het hoofd buiten bewustzijn is geraakt en niet wakker is geworden, een aanval krijgt, nieuwe gevoelloosheid of zwakte heeft, problemen heeft met zien, evenwicht of praten, of als zijn gedrag verandert. Moet hij overgeven of is hij duizelig, bel dan NHS 111 voor dringend advies. De NHS adviseert na hoofdletsel minstens drie weken geen contactsport en pas weer te sporten als je je beter voelt; ga naar een arts als je twijfelt of het veilig is of als klachten langer dan twee weken aanhouden. De NHS-pagina over hoofdletsel en hersenschudding noemt alle waarschuwingssignalen.
Veelgestelde vragen
Is koppen verboden in het voetbal?
Nee. De spelregels staan koppen toe. In Engeland is bewust koppen vanaf het seizoen 2026-27 verboden in wedstrijden van het amateurjeugdvoetbal van onder 7 tot en met onder 11.
Wat gebeurt er als een speler onder 10 in Engeland de bal kopt?
Is het bewust, dan geeft de scheidsrechter een indirecte vrije schop aan het andere team. Toevallig contact met het hoofd wordt niet bestraft.
Hoeveel kopballen mogen volwassenen op de training maken?
De FA-richtlijn voor amateurteams van volwassenen is maximaal 10 kopballen per training, in één training per week met kopoefeningen. Profclubs wordt gevraagd krachtige kopballen te beperken tot 10 per week.
Geldt de koprichtlijn ook voor wedstrijden?
Voor volwassenen niet. De richtlijn uit 2021 gaat alleen over trainingen. Voor kinderen in Engeland geldt de jeugdregel wel in wedstrijden.