Home / Gidsen
Ondergronden en gras

Is rubbergranulaat veilig?

Door het team van Find My Football Pitch· Bijgewerkt · 6 min lezen
Marley Activities and Coaching Centre, Bradford
Marley Activities and Coaching Centre, Bradford. Een wedstrijd op het verlichte kunstgrasveld van Marley, Keighley.

Rubbergranulaat van oude banden zit in de bovenste laag van de meeste 3G-velden, en om de paar jaar vraagt een nieuwsbericht zich af of spelers er ziek van kunnen worden. Hier lees je wat de belangrijkste onderzoeken hebben gevonden, wat er in de regels is veranderd en wat je kunt doen als je je blootstelling toch wilt beperken.

Het korte antwoord

De grote officiële onderzoeken vonden een laag risico voor spelers. In 2016 noemde het RIVM het risico van sporten op velden met rubbergranulaat praktisch verwaarloosbaar, en in 2017 beoordeelde ook het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) het risico als zeer laag, met het advies om een strengere wettelijke grens voor PAK's in te voeren. Amerikaans federaal onderzoek uit 2019 en 2024 vond dat stoffen uit het granulaat spelers kunnen bereiken, maar dat de blootstelling waarschijnlijk beperkt is. Sinds augustus 2022 geldt in de EU een maximum voor acht kankerverwekkende stoffen in nieuw granulaat. Er blijven vragen, vooral over langdurige blootstelling bij kinderen en over het milieu.

Wat er in rubbergranulaat zit

De meeste 3G-velden gebruiken SBR-granulaat: korrels vermalen uit afgedankte auto- en vrachtwagenbanden. Banden zijn gemaakt om lang mee te gaan op de weg, niet om op te sporten, dus het rubber bevat een mengsel van stoffen die je nooit zou kiezen als je een sportondergrond vanaf nul ontwierp. Daaronder vallen:

  • PAK's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen), afkomstig van het roet en de oliën in banden. Sommige PAK's kunnen bij voldoende hoge blootstelling kanker veroorzaken.
  • Metalen zoals zink, dat bij de productie van banden wordt gebruikt, en kleine hoeveelheden van andere metalen.
  • Vluchtige organische stoffen, die een warm 3G-veld zijn rubbergeur geven.

De vraag is niet of deze stoffen aanwezig zijn. Dat zijn ze. De vraag is hoeveel ervan via de huid, de adem en door inslikken in het lichaam van een speler terechtkomt, en of die hoeveelheid ertoe doet. Wat het granulaat is en waarom het er ligt, lees je in wat de zwarte korreltjes op kunstgras zijn.

Spelers op een 3G-veld met een cornervlag van de universiteit op de voorgrond
Leeds Beckett University 3G Pitch, Headingley, Leeds. Een wedstrijd op het 3G-veld van de Headingley-campus van Leeds Beckett.

Wat de onderzoeken vonden

Europees Agentschap voor chemische stoffen, 2017

De Europese Commissie vroeg ECHA om het risico van gerecycled rubbergranulaat te onderzoeken nadat in de media zorgen over kanker bij spelers waren geuit. Het rapport van ECHA uit 2017 keek naar kankerrisico, huidcontact, het inademen van dampen en het inslikken van korrels. Het beoordeelde het totale risico voor spelers als zeer laag. Samen met het RIVM concludeerde ECHA ook dat de toen geldende wettelijke grens voor PAK's in het granulaat te hoog was, en adviseerde het een lagere.

Nederland

Het RIVM testte granulaat van 100 Nederlandse velden en publiceerde de resultaten in december 2016. Volgens het instituut was het gezondheidsrisico van sporten op deze velden praktisch verwaarloosbaar, maar zou het granulaat niet voldoen aan de veel strengere PAK-normen voor consumentenproducten en speelgoed. Het adviseerde strengere normen. In 2018 diende Nederland bij ECHA het voorstel in dat de EU-grens hieronder werd.

Verenigde Staten, 2019 en 2024

Drie Amerikaanse federale instanties (de EPA, de CDC met zijn agentschap voor giftige stoffen, en de Consumer Product Safety Commission) voerden een gezamenlijk onderzoeksplan uit. Deel 1, in juli 2019, mat wat het granulaat bevat. Deel 2, in april 2024, mat de blootstelling. De samenvatting: de stoffen zijn aanwezig en blootstelling kan plaatsvinden, maar is waarschijnlijk beperkt. Veel van de stoffen die tijdens buitensport in de lucht vrijkwamen, verschilden niet van de achtergrondwaarden. Slechts kleine fracties van de metalen losten op in vloeistoffen die zweet, speeksel en maagsap nabootsen. In een kleine pilot lieten urinetests op afbraakproducten van PAK's geen verschil zien tussen mensen die op kunstgras en op natuurgras sportten. De instanties benadrukten dat dit geen volledige risicobeoordeling was.

Je kunt de Amerikaanse bevindingen lezen op de onderzoekspagina van de EPA over bandengranulaat.

Luchtfoto van een omheind 3G-veld naast een stadion en een vierbaansweg
Sean Walsh Park 3G Pitch, Dublin. Een verlicht gemeentelijk 3G-veld in Sean Walsh Park in Tallaght, Dublin.

Regels die nu gelden

RegelWat het doetVanaf
EU-verordening 2021/1199 (REACH, PAK's)Maximaal 20 mg/kg voor acht PAK's samen in korrels en mulch voor sportvelden en speelplaatsen. Korrels die al liggen, mogen blijven liggen.10 augustus 2022
EU-verordening 2023/2055 (microplastics)Beëindigt de verkoop van polymeergranulaat als instrooi voor kunstgras-sportvelden, om milieuredenen en niet vanwege de gezondheid van spelers.17 oktober 2031

De grens van 20 mg/kg kwam voort uit dat Nederlandse voorstel, dat het kankerrisico voor werknemers, spelers en kinderen schatte. De EU-verordening merkt op dat er voor deze PAK's geen veilige dosis kan worden vastgesteld, dus de gehaltes moeten zo laag mogelijk blijven. Dit zijn EU-regels. Groot-Brittannië is na de Brexit uit EU-REACH gestapt, dus daar gelden ze niet automatisch.

Het verbod op microplastics van 2031 gaat over granulaat dat in bodem en water terechtkomt, niet over de gezondheid van spelers. Het zal nieuwe velden richting organisch instrooimateriaal sturen, of richting tapijten die helemaal geen instrooi nodig hebben.

Wat nog onzeker is

De onderzoeken zeggen niet dat het granulaat onschadelijk is. Ze zeggen dat de gemeten blootstelling laag is. Onderzoekers wijzen op hiaten:

  • Langdurige blootstelling. Weinig studies volgen spelers die jarenlang meerdere keren per week op rubberinstrooi hebben getraind.
  • Kinderen. Kleine kinderen stoppen vaker hun handen in hun mond en wegen minder, dus hetzelfde granulaat betekent voor hen een hogere dosis.
  • Mengsels. Studies testen stoffen meestal één voor één, terwijl spelers aan veel stoffen tegelijk worden blootgesteld.

Voor het cluster van kankergevallen bij keepers waarover de Amerikaanse media berichtten, is niet bevestigd dat het granulaat de oorzaak is. Daarmee is de kwestie niet in de ene of de andere richting beslecht, en het onderzoek gaat door.

Heb je een specifieke gezondheidsklacht, zoals een huidaandoening die na het sporten opspeelt, ga dan naar een arts in plaats van op algemene onderzoeken te vertrouwen.

Eenvoudige manieren om blootstelling te beperken

Het gebruikelijke advies is basishygiëne. In de praktijk:

  1. Was je handen voordat je bij het veld eet of drinkt, en eet niet op het speelveld.
  2. Maak schaafwonden en snijwonden meteen schoon met stromend water en haal eventuele korrels eruit. Zie onze gids over turf burn.
  3. Douche na het sporten en schud granulaat buiten uit je schoenen en kleding.
  4. Laat kleine kinderen niet in het granulaat langs het veld spelen of het in hun mond stoppen.
  5. Wil je bandenrubber liever vermijden, vraag dan bij de accommodatie welk instrooimateriaal ze gebruiken. Sommige nieuwere velden hebben EPDM, TPE of organische instrooi, en grasvelden hebben helemaal niets.

Een ondergrond kiezen. Op grasvelden en in zaalsportaccommodaties speelt de vraag helemaal niet. Onze gids over kunstgras vs. natuurgras vergelijkt de twee op blessures, weer en kosten.

Steden met de meeste kunstgrasvelden in onze gids:

Veelgestelde vragen

Veroorzaakt rubbergranulaat kanker?

Geen enkel onderzoek heeft dat aangetoond. Het RIVM in 2016 en ECHA in 2017 beoordeelden het risico voor spelers als zeer laag, en Amerikaans federaal onderzoek vond dat de blootstelling waarschijnlijk beperkt is. Onderzoek naar langdurige blootstelling loopt nog.

Worden 3G-velden verboden?

Nee. Vanaf 17 oktober 2031 stopt de EU de verkoop van plastic granulaat als instrooi voor sportvelden, vanwege vervuiling. Velden kunnen overstappen op ander instrooimateriaal of op tapijten zonder instrooi.

Is rubbergranulaat veilig voor kinderen?

De onderzoeken namen kinderen mee en vonden een laag risico, maar kinderen zijn de groep die onderzoekers het liefst verder willen bestuderen. Handen wassen en granulaat uit de mond houden is verstandig.

Lopen keepers meer risico?

Keepers duiken en landen vaker op de ondergrond, dus ze hebben meer huidcontact. Een verband met ziekte is niet aangetoond, maar schaafwonden schoonmaken en douchen na het spelen is een goede gewoonte.